Samenwerken aan transitie


Verslag Symposium Generatie Transitie

Hoe kunnen we de transitie naar een duurzame wereld organiseren en wat is de rol van (hoger) onderwijs hierin? Dat was de belangrijkste vraag die we onszelf gesteld hebben op het symposium over Generatie Transitie van woensdag 17 mei, georganiseerd in samenwerking met denktank Oikos. Het doel van het evenement was om op de tot dusver behaalde resultaten van het driejarige project Generatie Transitie te reflecteren en een agenda uit te stippelen voor de toekomst.

Generatie Transitie omvat  verschillende pilootprojecten die de implementatie van duurzaamheid in het hoger onderwijs bevorderen. Wist je bijvoorbeeld dat binnen dit project meer dan 40 thesissen zijn geschreven? Of dat we een zogenaamde Edge-kit hebben ontwikkeld? Dit is een complete toolbox biedt voor docenten voor het organiseren van lessen economie over duurzaamheid.

De voornaamste sprekers aanwezig op het symposium waren Dirk Holemans, coördinator van Oikos, een denktank voor sociaal-ecologische verandering, Charlotte Christiaens, coördinator van CATAPA, Riet van de Velde, milieucoördinator voor Ugent, Rudy Dhont,  deeltijds lector bedrijfsethiek aan University Colleges Leuven-Limburg (UCLL) en Evans Tembo, algemeen directeur Zambiaanse ngo ENVAROS.


Duurzaamheid door het bouwen van bruggen

Samenwerking tussen het globale Noorden en Zuiden is ook van cruciaal belang voor transitie. Evans Tembo benadrukt dat we met name de discussie over de grondstoffenproblematiek niet moeten vergeten dat het Zuiden het zwaarst getroffen wordt door ons huidige grondstoffenverbruik. Evans ziet een mogelijkheid voor het hoger onderwijs in België om positief bij te dragen door expertise op het gebied van watermanagement te delen met organisaties zoals ENVAROS.

Dirk Holemans geeft aan dat traditioneel gezien we leiderschap in verandering verwachten van overheden, maar dat dit niet meer bij onze tijd past. Aan de hand van een historische analyse illustreert hij dat mensen altijd op zoek zijn naar een balans tussen vrijheid en zekerheid en dat als overheden deze balans niet kunnen garanderen, dat mensen zelf het heft in handen nemen.


Onderwijs, van kleine stappen naar grote revoluties

Riet van de Velde reflecteert op wat er momenteel bij de Universiteit Gent aan transitie gedaan wordt. Ze ondernamen een heel aantal concrete stappen naar transitie. Zoals een parkeerplaats transformeren tot groene zone, het lobbyen van een interdisciplinair vak over duurzaamheid of het verduurzamen van studentenkantines zoals door het initiatief ‘donderdag veggiedag’. Riet geeft aan dat deze acties voornamelijk een succes worden wanneer studenten erbij betrokken zijn.

Het is duidelijk dat er veel animo bij studenten is voor duurzaamheid, vaak meer zelfs dan onder universiteitsmedewerkers. Dit wordt nog eens goed duidelijk tijdens het panelgesprek met studenten Jonah, Silke en Laurens. Zij zeggen dat studenten steeds vaker met eigen initiatieven komen, omdat zij binnen de instituties soms tegen grenzen aanlopen. De initiatieven UGent1010 in Gent of Academics for Development in Leuven zijn belangrijke voorbeelden hiervan. Ook kiezen studenten nog steeds voor buitenlandse stages, zoals bijvoorbeeld via CATAPA om hun horizon te verbreden en hun kennis rond thema’s zoals duurzaamheid te vergroten.

Rudy Dhont waarschuwt echter dat het niet eerlijk is om teveel verantwoordelijkheid voor vernieuwing op jongere generaties af te schuiven zonder hen de benodigde tools te bieden om hiermee aan de slag te kunnen gaan. Hij pleit voor een verandering van het dominante paradigma in hoger onderwijs. Volgens hem moet met name de revolutionaire taak van onderwijs opnieuw waardering krijgen.  

Wat kun je doen als docent?

Een aantal concrete stappen zijn bijvoorbeeld:

  • Onderzoeksvragenlijst voor thesisstudenten

  • Een experten database en uitgebreide bibliotheek

  • De syllabus over de impact van mijnbouw in Latijns Amerika

  • Gebruik de EDGE kit voor economie lessen over duurzaamheid

  • Nodig een spreker uit het Zuiden uit.

  • Initiatieven stimuleren zoals ‘donderdag Veggiedag’, duurzamer aankoopbeleid en hervorming van parkings tot groene ruimtes of delen van parkings met buurtbewoners tijdens weekends/'s avonds

  • Wicked Problem Plaza (een handige methode om complexe problemen zoals klimaatverandering met verschillende stakeholders )

  • Ondersteun duurzame initiatieven van studenten (Ugent1010 bv)


Transitie naar duurzaamheid vraagt veel geduld en goede samenwerking tussen gelijkgezinden. Soms lukken er ineens dingen die voor tien jaar niet lukten dankzij het bundelen van krachten. Met goede samenwerking kunnen we ervoor zorgen dat ‘duurzaamheidsdenken’ een centrale rol krijgt in alle opleidingen.