De originele tekst werd hier gepubliceerd: https://otherwisepossible.substack.com/p/who-gets-to-own-a-country?r=1k5qck
Update: Ondertussen werd de wet gestemd. Dankzij het verzet zijn passages over landbezit en brandwetgeving gelukkig geschrapt, wel werd het opnieuw makkelijker gemaakt om inheemse gemeenschappen van hun land te verdrijven.
Wanneer Demian Reidel, adviseur van de Argentijnse president Javier Milei, tijdens een investeringsforum zei dat Argentinië over uitgestrekte land- en watergebieden beschikt die ideaal zijn voor AI-datacenters, maar dat het enige probleem van het land is “dat het bevolkt wordt door Argentijnen“, was dat geen vergissing of smakeloze grap. De uitspraak weerspiegelde het wereldbeeld van de regering van Milei. Op 6 augustus stemt de Argentijnse Senaat over een wetsvoorstel dat lang bestaande beperkingen op buitenlands eigendom van landbouwgrond zou opheffen.
Argentinië is het achtste grootste land ter wereld en rijk aan olie, gas en strategische mineralen zoals lithium. Het toestaan van onbeperkte toegang tot de bodem, mineralen en water voor buitenlanders, op grond van de wet op de ‘onschendbaarheid van privé-eigendom’ – zoals deze door de voorstanders wordt genoemd – maakt deel uit van de strategie van de huidige regering om investeerders aan te trekken en zo de chronisch instabiele Argentijnse economie een impuls te geven. Bovendien zou het wetsvoorstel de huidige brandwetgeving wijzigen. Veranderingen in landgebruik na een brand worden verboden om opzettelijke brandstichting gelinkt aan vastgoed- en zakelijke speculatie te ontmoedigen. Maatschappelijke organisaties, inheemse groepen, academici en boeren zijn bezorgd over de gevolgen van deze hervormingen voor de nationale soevereiniteit, ontwikkeling en landrechten en komen nu in actie om te voorkomen dat het wetsvoorstel door de Senaat wordt aangenomen.
Momenteel beperkt de Argentijnse wet op landbouwgrond (Ley de Tierras) buitenlands grondbezit tot 15% van het land op provinciaal – en districtsniveau; de wet verbiedt tevens het bezit van permanente waterlichamen zoals meren en zorgt ervoor dat niemand meer dan 1000 hectare grond kan bezitten in de vruchtbaarste landbouwgebieden van het land. De wet werd in 2011 aangenomen als reactie op de groeiende bezorgdheid over de omvang van buitenlands bezit van landbouwgrond.
Volgens het Observatorio de Tierras is ongeveer 5% van het Argentijnse land in buitenlandse handen – zo’n 13 miljoen hectare, ongeveer de oppervlakte van Engeland. In provincies als Salta en Misiones loopt dit cijfer op tot ongeveer 11%. Op districtsniveau wordt de situatie nog dramatischer: 36 districten overschrijden de wettelijke limiet en in sommige gevallen is meer dan de helft van het land er in buitenlandse handen. Als we de kaarten van het Observatorio bekijken, wordt duidelijk dat deze gronden zich voornamelijk bevinden in strategisch belangrijke gebieden: regio’s die rijk zijn aan grondstoffen en zoet water, grensgebieden langs de Andes en gebieden met toegang tot de belangrijkste binnenwaterweg van Argentinië, de Paraná-rivier.
De dynamiek van grondbezit is net zo divers als de regio’s van het land, dat zich van noord naar zuid over bijna 5000 km uitstrekt. In de provincie Misiones bezit het Chileense bosbouwbedrijf Arauco ongeveer 240.000 hectare, waarvan bijna 140.000 hectare gebruikt wordt voor dennen- en eucalyptusplantages voor papierproductie. Deze exotische monoculturen staan in schril contrast met de diverse gewassen die door kleine en middelgrote boeren worden verbouwd, waaronder yerba mate, citrusvruchten en thee. Ze vormen ook een risico voor de biodiversiteit en levenswijze op het platteland. Volgens lokale middenveldorganisaties levert 1.000 hectare dennenplantages slechts vijf jobs op, terwijl hetzelfde areaal beplant met yerba mate ongeveer 188 banen oplevert. Naarmate de werkgelegenheid afneemt, trekken plattelandsbewoners naar de steden en sluiten scholen op het platteland hun deuren.
Patagonië is een ander symbolisch voorbeeld. De Italiaanse familie Benetton, oprichters van het kledingmerk ‘United Colors of Benetton’, bezit er momenteel 920.000 hectare grond die voornamelijk wordt gebruikt voor schapenhouderij en wolproductie. Landconflicten tussen Benetton en inheemse Mapuche-gemeenschappen duren al decennia. Deze geschillen vinden hun oorsprong in de gewelddadige annexatie van Patagonië door Argentinië in de negentiende eeuw. Inheemse volkeren werden van hun land verdreven en vermoord. De spanningen zijn opnieuw scherper geworden na het besluit van de huidige regering om de noodwet in te trekken die uitzettingen van inheemse gemeenschappen had opgeschort.
Argentinië is een land dat werd gehouwen uit extractivisme. De bevolking is er maar al te bekend met de reddersmythen die buitenlandse investeerders gebruiken. Agribusiness, mijnbouw, olie en gas vormen de pijlers van de economie van het land, maar bijna alle dollars die uit deze activiteiten worden gehaald, gaan naar de aflossing van de enorme buitenlandse schulden van het land en niet naar het verbeteren van de levenskwaliteit van de bevolking. De regering blijft dit economisch model echter verder versterken: sinds Milei aan de macht is gekomen, heeft hij het Nieuwe Regime voor Buitenlandse Investeringen (RIGI) aangenomen, dat grote investeerders tot 30 jaar lang belastingvrijstellingen toekent en tegelijkertijd verplichtingen tot het creëren van lokale werkgelegenheid opheft. Bovendien heeft hij milieuwetgeving afgeschaft die bedoeld was om gletsjers te beschermen tegen mijnbouw. Een dergelijke combinatie van milieu- en belastingderegulering heeft de nieuwste golf van zakelijke hebzucht aangetrokken. Zo zijn er grote investeringen in datacentra aangekondigd in Patagonië. Het koude klimaat en de overvloed aan zoet water in de regio maken haar bijzonder aantrekkelijk voor deze zeer energie-intensieve faciliteiten. Deze projecten, zullen, als ze doorgaan, bestaande conflicten over land en water, verscherpen.
De gevolgen van strijd om landbezit zijn complex en veelzijdig. Toegang tot land is niet alleen belangrijk om welvaart en goederen voor economische ontwikkeling veilig te stellen, maar bepaalt ook de culturele identiteit, territoriale rechten en de relatie van mensen met de plaatsen waar zij wonen. In het hele land komen inheemse gemeenschappen, studenten, arbeiders, boeren en milieuactivisten in actie om tegen dit wetsvoorstel te protesteren en te eisen dat de Senaat het verwerpt. Als – in navolging van Reidels opmerking – de bevolking zelf het grootste obstakel vormt voor ongebreidelde exploitatie, laten we dan hopen dat de Argentijnen kunnen bewijzen dat hij gelijk heeft.